Ngày 26/06/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 243/2026/NĐ-CP, có hiệu lực ngay từ ngày ban hành. Nghị định sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 57/2025/NĐ-CP về cơ chế mua bán điện trực tiếp và Nghị định 58/2025/NĐ-CP về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới.
Đây là bước điều chỉnh đáng chú ý đối với thị trường năng lượng tái tạo tại Việt Nam. Những thay đổi mới không chỉ mở rộng phạm vi tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, thường được gọi là DPPA, mà còn điều chỉnh cơ chế mua bán điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Đối với doanh nghiệp sản xuất, khu công nghiệp, đơn vị bán lẻ điện, trung tâm dữ liệu, đơn vị vận hành hạ tầng sạc xe điện và nhà đầu tư năng lượng, Nghị định 243 tạo thêm lựa chọn tiếp cận điện tái tạo. Tuy nhiên, cơ hội mới cũng đi kèm các điều kiện cụ thể về chủ thể tham gia, đấu nối, đo đếm, khả năng tiếp nhận của lưới điện và thủ tục pháp lý.
Nghị định 243/2026/NĐ-CP thay đổi những nội dung nào?
Nghị định 243 tập trung vào hai nhóm chính.
Thứ nhất là mở rộng và hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo, khách hàng sử dụng điện lớn và đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm.
Thứ hai là sửa đổi cơ chế phát triển và mua bán sản lượng điện dư từ nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, trong đó đáng chú ý nhất là nâng tỷ lệ sản lượng điện dư được phép mua bán từ mức tối đa 20% lên tối đa 50%.
Nghị định 243 không thay thế toàn bộ Nghị định 57 và Nghị định 58. Khi nghiên cứu hoặc triển khai dự án, doanh nghiệp vẫn cần đọc đồng thời các nghị định gốc và những nội dung đã được sửa đổi, bổ sung.
Mở rộng đối tượng tham gia cơ chế DPPA
Một trong những thay đổi quan trọng là bổ sung đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm vào nhóm chủ thể được tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp.
Các mô hình khu, cụm được đề cập bao gồm khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu đô thị và khu thương mại tự do. Đối với hình thức mua bán điện qua lưới điện quốc gia, đơn vị bán lẻ điện tại khu đô thị và khu thương mại tự do không thuộc nhóm được bổ sung tham gia.
Thay đổi này có ý nghĩa thực tế đối với các nhà máy nằm trong khu công nghiệp hoặc khu chế xuất. Trước đây, đơn vị bán lẻ điện trong khu, cụm chủ yếu xuất hiện trong cơ chế với vai trò được khách hàng sử dụng điện lớn ủy quyền. Theo quy định mới, chủ thể này có thể tham gia trực tiếp hơn vào cấu trúc mua bán điện tái tạo.
Nghị định cũng mở rộng nhóm khách hàng sử dụng điện lớn đủ điều kiện tham gia DPPA. Bên cạnh khách hàng phục vụ hoạt động sản xuất, nhóm đối tượng mới bao gồm khách hàng sử dụng điện cho trung tâm dữ liệu, trạm hoặc trụ sạc điện và tủ đổi pin xe điện phục vụ hoạt động kinh doanh dịch vụ sạc cho phương tiện giao thông điện.
Các khách hàng này phải mua điện từ Tổng công ty Điện lực, Công ty Điện lực hoặc đơn vị bán lẻ điện và đấu nối ở cấp điện áp từ 22 kV trở lên.
Việc bổ sung trung tâm dữ liệu và hạ tầng sạc xe điện phản ánh sự thay đổi trong cơ cấu phụ tải. Nhu cầu sử dụng năng lượng tái tạo hiện không chỉ đến từ các ngành sản xuất truyền thống, mà còn xuất hiện ở hạ tầng số, logistics và giao thông điện hóa.
Hai hình thức mua bán điện trực tiếp tiếp tục được áp dụng
Nghị định 243 tiếp tục duy trì hai hình thức DPPA.
Mua bán điện qua lưới điện kết nối riêng
Đây là mô hình trong đó nguồn điện tái tạo và khách hàng được kết nối trực tiếp bằng đường dây hoặc hệ thống điện riêng.
Ngoài giao dịch giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn, quy định mới bổ sung trường hợp đơn vị phát điện bán điện cho đơn vị bán lẻ điện tại khu, cụm. Đơn vị bán lẻ điện tại khu, cụm cũng có thể đầu tư nguồn năng lượng tái tạo để bán điện trực tiếp cho khách hàng sử dụng điện lớn trong phạm vi quản lý.
Mô hình này có thể phù hợp khi nguồn điện và phụ tải nằm gần nhau hoặc cùng hoạt động trong một khu vực có hạ tầng điện riêng. Tuy nhiên, các bên vẫn phải đáp ứng yêu cầu về giấy phép, an toàn điện, phương án đấu nối, đo đếm và sử dụng lưới điện nội bộ.
Mua bán điện qua lưới điện quốc gia
Trong mô hình này, đơn vị phát điện năng lượng tái tạo bán điện trên thị trường điện giao ngay. Khách hàng sử dụng điện lớn hoặc đơn vị bán lẻ điện đủ điều kiện ký hợp đồng kỳ hạn điện với đơn vị phát điện, đồng thời tiếp tục ký hợp đồng mua bán điện với Tổng công ty Điện lực hoặc Công ty Điện lực để bảo đảm nhu cầu sử dụng điện.
DPPA qua lưới điện quốc gia vì vậy không phải là hoạt động chuyển trực tiếp từng kWh điện từ một nhà máy năng lượng tái tạo đến một khách hàng cụ thể. Đây là cơ chế giao dịch có sự tham gia của thị trường điện, đơn vị điện lực và các hợp đồng thanh toán liên quan.
Nâng tỷ lệ điện mặt trời mái nhà dư được mua bán lên 50%
Điểm được quan tâm nhiều nhất trong Nghị định 243 là việc sửa đổi Điều 14 của Nghị định 58/2025/NĐ-CP.
Theo quy định mới, sản lượng điện dư được mua bán theo thỏa thuận giữa bên bán và bên mua nhưng không vượt quá 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của nguồn điện mặt trời mái nhà theo cường độ bức xạ. Trước khi được sửa đổi, mức giới hạn tại Nghị định 58 là 20%.
Từ ngày Nghị định có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030, hai bên có thể thỏa thuận mua bán sản lượng điện dư với tỷ lệ cao hơn 50% nếu đồng thời đáp ứng các điều kiện:
- Lưới điện tại khu vực đấu nối còn khả năng tiếp nhận.
- Việc mua bán điện dư bảo đảm vận hành an toàn lưới điện.
- Phù hợp với phương thức vận hành hệ thống điện.
Đối với khu vực miền núi, biên giới hoặc hải đảo chưa được cấp điện từ hệ thống điện quốc gia, sản lượng điện dư được mua bán không bị giới hạn.
Tuy nhiên, mức 50% cần được hiểu là giới hạn cho phép theo cơ chế thỏa thuận, không phải cam kết rằng mọi dự án sẽ tự động được bán lượng điện dư tương ứng. Khả năng mua bán thực tế còn phụ thuộc vào loại nguồn điện, điều kiện đấu nối, khả năng tiếp nhận của lưới, thiết bị đo đếm và hợp đồng với bên mua điện.
Những nguồn điện mặt trời mái nhà nào được bán điện dư?
Nghị định 243 quy định năm nhóm nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ có thể bán sản lượng điện dư:
- Nguồn điện của hộ gia đình sử dụng nhà ở riêng lẻ.
- Nguồn điện đấu nối với hệ thống điện quốc gia ở cấp điện áp hạ áp.
- Nguồn điện tại khu vực miền núi, biên giới hoặc hải đảo có lưới điện nhưng chưa kết nối với hệ thống điện quốc gia.
- Nguồn điện lắp đặt tại công trình là tài sản công.
- Các nguồn điện mặt trời mái nhà khác có đấu nối với hệ thống điện quốc gia và thuộc quy mô công suất được xác định trong quy hoạch, kế hoạch thực hiện quy hoạch hoặc phương án phát triển mạng lưới cấp điện trong quy hoạch tỉnh.
Vì vậy, không phải mọi hệ thống điện mặt trời mái nhà của doanh nghiệp đều mặc nhiên đủ điều kiện bán điện dư. Đối với các dự án đấu nối trung áp, nội dung quy hoạch, quy mô công suất và phương án đấu nối cần được rà soát từ giai đoạn phát triển dự án.
Điện từ hệ thống lưu trữ BESS được tính như thế nào?
Nghị định 243 làm rõ sản lượng điện dư được mua bán có thể bao gồm điện dư trực tiếp từ nguồn điện mặt trời mái nhà và điện từ hệ thống lưu trữ được tích điện từ chính nguồn điện mặt trời mái nhà.
Sản lượng điện được xác định tại đầu ra của bộ chuyển đổi nghịch lưu.
Quy định này tạo thêm cơ sở cho việc phát triển các hệ thống kết hợp điện mặt trời và BESS. Thay vì phát điện lên lưới ngay khi phụ tải tại chỗ thấp, một phần điện có thể được lưu trữ và sử dụng hoặc phát ra vào thời điểm khác.
Tuy nhiên, BESS cần được thiết kế với hệ thống đo đếm và điều khiển phù hợp. Trường hợp hệ thống lưu trữ có thể sạc đồng thời từ điện mặt trời và điện lưới, phương án kỹ thuật phải phân biệt được nguồn điện để tránh ghi nhận điện lưới lưu trữ là điện tái tạo dư.
Giá mua điện dư không phải giá bán lẻ điện EVN
Giá mua bán sản lượng điện dư được xác định theo giá điện năng thị trường điện bình quân của năm trước liền kề do đơn vị điều hành giao dịch thị trường điện công bố.
Nếu mức giá này cao hơn giá tối đa của khung giá phát điện đối với điện mặt trời mặt đất không có hệ thống lưu trữ theo từng miền, giá mua điện dư được giới hạn bằng mức giá tối đa của khung giá tương ứng, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng.
Do đó, doanh nghiệp không nên dùng giá bán lẻ điện đang mua từ EVN để ước tính doanh thu bán điện dư. Điện được tự tiêu thụ tại nhà máy và điện được bán dư có hai cơ chế giá trị khác nhau.
Điện tự tiêu thụ giúp doanh nghiệp tránh mua một lượng điện tương ứng từ lưới. Trong khi đó, điện dư được thanh toán theo cơ chế giá riêng và còn phụ thuộc điều kiện pháp lý, kỹ thuật cũng như khả năng tiếp nhận của hệ thống điện.
Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi lập phương án đầu tư?
Từ góc độ phát triển dự án, Nghị định 243 tạo thêm dư địa cho điện mặt trời mái nhà, DPPA và BESS. Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên lựa chọn công suất hệ thống chỉ dựa trên diện tích mái hoặc giả định có thể bán 50% điện dư.
Trước khi đầu tư, cần kiểm tra bốn nhóm yếu tố:
Thứ nhất, mục tiêu sử dụng năng lượng. Dự án nhằm giảm chi phí điện tại chỗ, tham gia DPPA, bán điện dư, cung cấp điện dự phòng hay hỗ trợ mục tiêu ESG sẽ có cấu trúc khác nhau.
Thứ hai, dữ liệu phụ tải. Biểu đồ phụ tải theo thời gian, lịch vận hành, ngày nghỉ và kế hoạch mở rộng sản xuất quyết định tỷ lệ tự tiêu thụ và lượng điện dư thực tế.
Thứ ba, điều kiện pháp lý và đấu nối. Cần xác định chủ thể mua điện, cấp điện áp, đơn vị bán lẻ điện, khả năng tiếp nhận lưới, yêu cầu giấy phép và phương án đo đếm.
Thứ tư, hiệu quả tài chính. Mô hình tài chính nên tách rõ giá trị điện tự tiêu thụ, doanh thu bán điện dư và lợi ích từ BESS. Không nên đưa doanh thu bán điện dư ở mức tối đa vào kịch bản cơ sở khi chưa có xác nhận về khả năng đấu nối và mua điện.
Góc nhìn từ 365 Energy
Nghị định 243/2026/NĐ-CP mở rộng lựa chọn cho doanh nghiệp tiếp cận điện tái tạo, nhưng không tạo ra một mô hình chung phù hợp với mọi nhà máy.
Doanh nghiệp có phụ tải ban ngày ổn định có thể ưu tiên điện mặt trời tự tiêu thụ. Nhà máy có sản lượng điện dư lớn vào cuối tuần cần đánh giá thêm cơ chế bán điện hoặc hệ thống lưu trữ. Các khách hàng sử dụng điện lớn có mục tiêu năng lượng tái tạo dài hạn có thể nghiên cứu DPPA qua lưới điện riêng hoặc lưới điện quốc gia.
365 Energy khuyến nghị doanh nghiệp thực hiện đồng thời phân tích phụ tải, mô phỏng sản lượng, đánh giá đấu nối, rà soát cơ chế pháp lý và xây dựng nhiều kịch bản tài chính trước khi quyết định đầu tư.
Việc lựa chọn đúng mô hình ngay từ đầu giúp giảm rủi ro dư công suất, hạn chế phát điện, phát sinh thủ tục hoặc kỳ vọng doanh thu bán điện chưa đủ cơ sở.
Nội dung bài viết mang tính cập nhật thông tin chung tại thời điểm công bố, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý hoặc kết luận của cơ quan có thẩm quyền đối với từng dự án cụ thể.
Nguồn văn bản: Nghị định số 243/2026/NĐ-CP, ban hành và có hiệu lực ngày 26/06/2026.