Khi đầu tư điện mặt trời cho doanh nghiệp, một trong những quyết định quan trọng nhất là lựa chọn giữa tự đầu tư theo mô hình EPC/CAPEX hay sử dụng PPA điện mặt trời.
Hai phương án có thể triển khai trên cùng một mái nhà và sử dụng cùng công nghệ. Tuy nhiên, cách doanh nghiệp sử dụng vốn, sở hữu tài sản, quản lý vận hành và chịu rủi ro trong dài hạn lại hoàn toàn khác nhau.
Vì vậy, so sánh đơn thuần giá EPC với giá điện PPA chưa đủ để đưa ra quyết định đầu tư. Doanh nghiệp cần đánh giá đồng thời phụ tải điện, chi phí vốn, thời gian sử dụng nhà máy, tỷ lệ tự tiêu thụ và mức độ chấp nhận rủi ro.
EPC, CAPEX và PPA điện mặt trời khác nhau như thế nào?
CAPEX là khoản vốn doanh nghiệp sử dụng để hình thành tài sản dài hạn.
Trong dự án EPC điện mặt trời, doanh nghiệp thường trực tiếp bố trí vốn và thuê nhà thầu EPC thực hiện thiết kế kỹ thuật, mua sắm thiết bị và thi công hệ thống. Sau khi hoàn thành và bàn giao theo hợp đồng, doanh nghiệp sở hữu và quản lý tài sản theo cấu trúc đã thống nhất.
Ngược lại, với PPA, nhà đầu tư thường bố trí vốn, sở hữu và vận hành hệ thống. Doanh nghiệp sử dụng điện mặt trời được tạo ra và thanh toán theo giá cùng các điều kiện quy định trong hợp đồng.
Về bản chất, lựa chọn giữa EPC/CAPEX và PPA là lựa chọn giữa:
Bỏ vốn để sở hữu tài sản và mua điện theo một hợp đồng dài hạn mà không trực tiếp đầu tư toàn bộ hệ thống.
Đây là điểm khác biệt quan trọng nhất trước khi đi sâu vào hiệu quả tài chính.
EPC/CAPEX điện mặt trời: Đầu tư để sở hữu tài sản
Với mô hình EPC/CAPEX, doanh nghiệp chịu chi phí đầu tư ban đầu nhưng đồng thời sở hữu hệ thống điện mặt trời và trực tiếp hưởng giá trị kinh tế từ tài sản.
Khi công suất được thiết kế phù hợp với biểu đồ phụ tải, phần điện sản xuất và sử dụng tại chỗ giúp giảm lượng điện phải mua từ lưới. Sau thời gian hoàn vốn, hệ thống tiếp tục tạo ra giá trị cho doanh nghiệp trong các năm vận hành tiếp theo.
Một lợi thế khác là quyền kiểm soát.
Doanh nghiệp có thể chủ động lựa chọn thiết bị, tiêu chuẩn kỹ thuật, phương án O&M, nâng cấp hệ thống hoặc tích hợp thêm BESS và EMS khi nhu cầu năng lượng thay đổi.
Tuy nhiên, quyền sở hữu đi cùng trách nhiệm. Chủ đầu tư phải quản lý rủi ro liên quan đến sản lượng, suy giảm công suất, sự cố thiết bị, bảo trì và hiệu suất dài hạn.
Do đó, giá EPC thấp nhất chưa chắc là phương án đầu tư tốt nhất.
Đối với CFO, câu hỏi cần đặt ra là:
Khoản vốn đầu tư hôm nay sẽ tạo ra bao nhiêu giá trị trong toàn bộ vòng đời của hệ thống điện mặt trời?
PPA điện mặt trời: Giảm CAPEX nhưng không loại bỏ rủi ro
Với PPA điện mặt trời, doanh nghiệp không cần trực tiếp bố trí toàn bộ vốn đầu tư hệ thống ngay từ đầu.
Nhà đầu tư chịu trách nhiệm về tài sản, còn khách hàng mua lượng điện được tạo ra theo cơ chế giá đã thỏa thuận.
PPA vì vậy có thể phù hợp với doanh nghiệp muốn dành CAPEX cho dây chuyền sản xuất, mở rộng nhà máy, công nghệ hoặc các hoạt động kinh doanh cốt lõi khác.
Tuy nhiên:
Zero upfront CAPEX không đồng nghĩa với zero project risk.
PPA không loại bỏ rủi ro mà chuyển một phần rủi ro từ tài sản sang hợp đồng.
Doanh nghiệp cần đánh giá kỹ thời hạn PPA, giá điện, cơ chế điều chỉnh giá, trách nhiệm O&M, quyền sử dụng mái, nghĩa vụ mua điện, xử lý khi sửa mái hoặc thay đổi hoạt động sản xuất và các điều kiện chấm dứt hợp đồng.
Vì vậy, không nên chọn PPA chỉ vì mức giá điện ban đầu thấp hơn giá điện lưới.
Điều quan trọng hơn là tổng giá trị kinh tế và nghĩa vụ mà doanh nghiệp phải thực hiện trong toàn bộ thời hạn PPA.
So sánh EPC/CAPEX và PPA điện mặt trời
Bảng trên phản ánh cấu trúc phổ biến. Điều khoản thực tế có thể khác nhau tùy từng dự án.
Yếu tố quan trọng nhất khi chọn EPC hay PPA: Phụ tải điện
Một sai lầm phổ biến khi đầu tư điện mặt trời doanh nghiệp là bắt đầu bằng câu hỏi:
“Giá EPC bao nhiêu?”
hoặc:
“PPA giảm được bao nhiêu phần trăm so với giá điện hiện tại?”
Trong thực tế, hiệu quả của cả EPC và PPA phụ thuộc trước hết vào cách nhà máy sử dụng điện.
Điện mặt trời phát chủ yếu vào ban ngày. Vì vậy, nhà máy có phụ tải ổn định trong khoảng thời gian này thường có tỷ lệ tự tiêu thụ cao hơn nhà máy có tải thấp vào cuối tuần, sản xuất theo mùa hoặc thường xuyên thay đổi lịch vận hành.
Điều đó dẫn đến một nguyên tắc quan trọng:
Công suất điện mặt trời tối ưu không nhất thiết là công suất tối đa có thể lắp trên mái.
Một hệ thống lớn hơn có thể tạo ra nhiều kWh hơn, nhưng không đồng nghĩa tạo ra nhiều giá trị hơn nếu lượng điện bổ sung không được sử dụng hiệu quả.
Trước khi lựa chọn EPC hay PPA, doanh nghiệp cần xác định:
Nhà máy sử dụng bao nhiêu điện trong giờ solar phát? Bao nhiêu phần sản lượng có thể tự tiêu thụ? Và mức phụ tải này có ổn định trong dài hạn hay không?
Chi phí vốn quyết định EPC hay PPA
Cùng một hệ thống điện mặt trời có thể dẫn đến hai quyết định khác nhau tùy cấu trúc tài chính của doanh nghiệp.
Nếu doanh nghiệp có dòng tiền tốt, chi phí vốn thấp và dự kiến sử dụng nhà máy trong dài hạn, EPC/CAPEX có thể hấp dẫn vì doanh nghiệp sở hữu tài sản và giữ giá trị kinh tế từ hệ thống.
Ngược lại, nếu vốn đang được ưu tiên cho mở rộng dây chuyền hoặc hoạt động có mức sinh lời cao hơn, PPA điện mặt trời có thể phù hợp hơn.
Điểm quan trọng là:
Phương án có tổng chi phí thấp nhất chưa chắc là phương án tạo ra giá trị doanh nghiệp cao nhất.
Do đó, doanh nghiệp nên xem xét đồng thời dòng tiền, NPV, IRR, chi phí vốn và chi phí cơ hội trước khi quyết định.
O&M ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư điện mặt trời
Hiệu quả của hệ thống không kết thúc tại thời điểm COD.
Sau khi đi vào vận hành, sản lượng và Performance Ratio cần được theo dõi để phát hiện sớm các nguyên nhân gây mất hiệu suất.
Với EPC/CAPEX, doanh nghiệp cần xác định rõ ai chịu trách nhiệm O&M sau bàn giao.
Với PPA, nhà đầu tư thường chịu trách nhiệm vận hành vì doanh thu liên quan trực tiếp đến sản lượng điện được bán. Tuy nhiên, khách hàng vẫn cần xem kỹ các cam kết về hiệu suất, availability và thời gian xử lý sự cố.
Trong cách tiếp cận của 365Energy, O&M và performance management là một phần của vòng đời dự án, thay vì chỉ là dịch vụ bổ sung sau khi hoàn thành EPC.
PPA điện mặt trời và DPPA có giống nhau không?
Không nên đồng nhất PPA điện mặt trời tại chỗ với DPPA.
PPA là thuật ngữ rộng liên quan đến hợp đồng mua bán điện. Trong khi đó, DPPA tại Việt Nam là cơ chế mua bán điện trực tiếp được điều chỉnh bởi các quy định pháp lý riêng.
Do đó, việc một doanh nghiệp ký PPA với nhà đầu tư điện mặt trời không mặc nhiên đồng nghĩa dự án đang tham gia cơ chế DPPA.
Doanh nghiệp cần rà soát riêng cấu trúc sở hữu, chủ thể mua bán điện, phương án đấu nối, đo đếm và cơ chế pháp lý áp dụng cho từng dự án.
Khi nào doanh nghiệp nên chọn EPC/CAPEX?
EPC/CAPEX phù hợp hơn khi doanh nghiệp có nguồn vốn phù hợp, dự kiến sử dụng nhà máy dài hạn và muốn sở hữu hệ thống năng lượng.
Mô hình này cũng tạo nhiều quyền chủ động hơn trong việc lựa chọn công nghệ, quản lý O&M, tích hợp BESS hoặc nâng cấp hệ thống sau này.
Ngược lại, PPA điện mặt trời phù hợp hơn khi doanh nghiệp muốn hạn chế CAPEX dành cho hạ tầng năng lượng, ưu tiên vốn cho hoạt động cốt lõi và chấp nhận một quan hệ mua điện dài hạn với nhà đầu tư.
Không có một lựa chọn phù hợp cho tất cả doanh nghiệp.
Góc nhìn từ 365Energy: Nên bắt đầu từ dữ liệu, không phải mô hình
365Energy không khuyến nghị doanh nghiệp bắt đầu dự án bằng việc chọn EPC hay PPA.
Bước đầu tiên nên là phân tích dữ liệu thực tế của nhà máy:
biểu đồ phụ tải, sản lượng điện mặt trời dự kiến, tỷ lệ tự tiêu thụ, điều kiện mái, kế hoạch sản xuất, thời gian sử dụng cơ sở và mục tiêu tài chính.
Từ dữ liệu đó, EPC/CAPEX và PPA mới được đặt vào cùng một mô hình để so sánh.
Quan trọng hơn, hai phương án phải sử dụng cùng giả định về sản lượng, suy giảm, O&M và thời gian vận hành. Nếu một phương án được tính trên giả định thuận lợi hơn, kết quả so sánh sẽ không còn đáng tin cậy.
Mục tiêu cuối cùng không phải chọn mô hình có giá thấp nhất, mà là xác định:
Cấu trúc đầu tư nào tạo ra giá trị ròng tốt nhất với mức rủi ro doanh nghiệp có thể chấp nhận?
Kết luận: EPC hay PPA điện mặt trời tốt hơn?
Không có câu trả lời duy nhất.
EPC/CAPEX phù hợp với doanh nghiệp muốn sở hữu và kiểm soát tài sản, có nguồn vốn phù hợp và kế hoạch vận hành dài hạn.
PPA điện mặt trời phù hợp với doanh nghiệp muốn giảm áp lực CAPEX và chuyển một phần trách nhiệm đầu tư, vận hành sang nhà đầu tư.
Vì vậy, thay vì hỏi:
“EPC hay PPA rẻ hơn?”
Doanh nghiệp nên hỏi:
“Với phụ tải, cấu trúc vốn, kế hoạch vận hành và mức chấp nhận rủi ro hiện tại, mô hình nào tạo ra giá trị tốt hơn trong dài hạn?”
365Energy hỗ trợ doanh nghiệp phân tích phụ tải, xác định công suất điện mặt trời phù hợp, xây dựng phương án EPC và PPA, đồng thời đánh giá hiệu quả đầu tư trên toàn vòng đời dự án.
Nội dung mang tính phân tích tổng quan và không thay thế tư vấn pháp lý, tài chính hoặc đánh giá cụ thể cho từng dự án.